Genetyka koloru oczu

autor: Nichole Royer
tłumaczenie: Paulina Naciążek
korekta: Monika Mikulska

Nichole Royer mieszka w Californii i prowadzi hodowlę Kwest Malamutes. Propaguje wszechstronne podejście do alaskanów uważając, że powinno się dążyć do tego, by były zdolne przebiec wiele mil w uprzęży, pięknie pokazać się na ringu, a zimą wdzięczne grzać stopy właściciela. Prowadzi witrynę internetową opisując i pokazując nie tylko rozmaite zajęcia swoich psów (zaprzęgi, weightpulling, backpacking, obedience, rally oraz wystawy!), ale również udostępnia na niej wartościowe materiały edukacyjne w tym opracowania dotyczące genetyki. Jako pierwsze mamy przyjemność zaprezentować opracowanie dotyczące genetyki koloru oczu malamuta. Thank you very much Nichole for permission to translate it to polish readers!

Z wzorca AKC Alaskan Malamut
„Oczy ustawione skośnie w czaszce. Oczy brązowe, w kształcie migdała, średniej wielkości. Ciemne oczy są preferowane. Niebieskie oczy są wadą dyskwalifikacją.”
Z wzorca AKC Siberian Husky
“Oczy w kształcie migdałów, umiarkowanie rozstawione i ustawione nieco ukośnie. Oczy mogą być brązowe lub niebieskie; różnokolorowe lub częściowo odbarwione są dopuszczalne. Wady – oczy zbyt ukośnie lub zbyt blisko siebie “.

Kolor oczu u psów jest zdeterminowany zarówno przez typ jak i ilość pigmentu znajdującego się w tęczówkach. W przypadku Malamutów i Syberianów brąz jest kolorem standardowym.

Pomimo, że to brązowy jest podstawowym kolorem oczu wszystkich ras psów zaprzęgowych, jego odcień różni się znacznie u poszczególnych osobników. Wynika to z faktu, iż konkretne barwy nie są warunkowane przez poszczególne geny, tylko kontrolowane poprzez geny modyfikatory. Modyfikatory są nie tylko odpowiedzialne za niewielkie różnice w długości czy barwie futra ale również za różnice w kolorze oczu u psów praktycznie identycznych genetycznie. Dlatego też u malamutów i syberianów odcień tęczówki zmienia się od żółto-brązowego, poprzez odcienie pomarańczowego aż do brązu tak ciemnego, że wydaje się prawie czarny. Z obserwacji danych wynika, że modyfikatory odpowiedzialne za jasny kolor oczu dominują nad tymi odpowiedzialnymi za oczy ciemne. Jednakowoż bardzo istotne jest zrozumienie, że nie jest to prosta dominacyjno – recesywna zależność i że w większości przypadków za odcień tęczówki odpowiada kilka współdziałających genów modyfikatorów. Uzyskanie zatem u malamutów preferowanych przez hodowców ciemnych oczu wymaga długotrwałej i nierzadko wielopokoleniowej selekcji pod kątem tej cechy.
Istnieje ogromna ilość mitów, opisujących przyczyny występowania różnych kolorów i odcieni oczu u poszczególnych ras psów. Prawda jest taka, że osobiście nigdy nie znalazłam żadnego naukowego dowodu na to, że któryś z kolorów/odcieni ma istotnie większy wpływ na funkcjonowanie psa niż inny. Żaden pies nie ma złego koloru i to twierdzenie dotyczy również kolor oczu.

U Malamutów i wielu innych ras (z wyjątkiem Syberianów), ciemno – brązowe oczy są szczególnie preferowane. Tę preferencję otacza jednak wiele nieprawdopodobnych mitów. Warto zauważyć, że w światowych populacjach dzikich psowatych kolor oczu jest również lekko zróżnicowany. Niezależnie od środowiska w którym żyją, większość dzikich populacji odznacza się jaśniejszą barwą sierści, oraz prawie zawsze jaśniejszymi oczyma niż u większość psów domowych . Jeśli ciemny kolor oczu miałyby jakikolwiek pozytywny wpływ na ich funkcjonowanie, wtedy obserwowano by selekcję eliminująca jaśniejsze odcienie u dzikich psowatych w naturze.

Preferencja ciemnych oczu wydaje się mieć niewiele wspólnego z ich funkcjonalnością, a znacznie więcej z ludzką percepcją. Jasne oczy nadają psu ‘mocny’ wygląd. U osobników o jasnych oczach źrenice są wyraźnie widoczne i w związku z tym można dokładnie sprecyzować kierunek gdzie zwierzę parzy. U większości ludzi, takie wnikliwe i bezpośrednie wpatrywanie się zwierzęcia, podświadomie wywołuje uczucie zagrożenia. Fakt ten jest wykorzystywany u niektórych ras obronnych dla których jasne oczy są bardziej preferowane.
Ciemno-brązowe oczy łagodzą wyraz psiego spojrzenia. Sprawiają, że źrenica staje się słabo widoczna i przez to pies ma o wiele bardziej przyjacielski wygląd. To prawda, że ciemne oczy przyczyniły się do pożądanego w standardzie Malamuta ‘łagodnego spojrzenia’. Jako takie mogą być uznane za ważne z punktu widzenia kosmetycznego. Należy jednak pamiętać, że nie ma faktycznych dowodów na istnienie funkcjonalnych podstaw dla występowania ciemnych oczu w tej rasie.

Podczas gdy odcień oczu u Malamutów i Syberianów w większości przypadków nie jest bezpośrednio zdeterminowany przez barwę sierści, istnieją pewne typy umaszczenia, które jednak mają wpływ na kolor oczu.

Czerwony (genetycznie brązowy ‘bb’ ) – geny z locus B w formie homozygotycznej recesywnej (bb) są odpowiedzialne za zmianę pigmentu czarnego (eumelanina) na czekoladowy. Dotyczy to zarówno sierści jak i skóry (nos, wargi etc) oraz oczu. Normalnym jest, że oczy u rudego psa będą jaśniejsze i przybiorą złoty lub pomarańczowy ton. Taki kolor jest często określany jako Bursztynowy.

Niebieski (genetycznie rozcieńczony ‘dd’ ) – geny z locus D w układzie dd są odpowiedzialne za zmianę intensywności eumelaniny z czarnej na szarą (błękitną, stalową) oraz rozjaśnienie czerwonej feomelaniny do żółtej/płowej. Ponownie zmiana dotyczy również oczu psa. W rezultacie kolor oka jest żółty, często z odcieniem szarego lub niebieskiego.

Co do koloru niebieskiego wzorzec alaskan malamute jest jednoznaczny: niebieskie oczy nie są dopuszczalne pod żadnym warunkiem. Wielu ludzi zastanawia się dlaczego ta konkretna cecha jest tak mocno akcentowana. W moim rozumieniu ta dyskwalifikacja została dodana do standardu wiele lat po tym jak został zaprezentowany “malamut” o niebieskich oczach oraz ewidentnym dziedzictwie Syberiana Husky. Od tamtego czasu zdarzało się wiele przypadków, gdy sklepy zoologiczne, sprzedające obydwie rasy myliły ich dokumenty. Pojawiały się również niebieskookie Malamuty rejestrowane przez mniej znane hodowle, będące ewidentnymi mixami z Syberianami.

Pomijając te kwestie, jest wiele genetycznych powodów dla których niebieskie oczy są dyskwalifikujące u Malamutów. Gen powodujący występowanie niebieskich oczu u Syberianów Husky jest bardzo specyficzną mutacją, która historycznie nigdy nie wystąpiła w populacji Malamutów. Niebieskie oczy nigdy nie zostały wspomniane w dawnej literaturze sprzed pojawienia się rasy Syberian Husky. Jak dotąd niebieskie oczy nie wydają się powodować żadnych problemów z punktu widzenia użyteczności psa jako zaprzęgowego. Są tylko cechą która genetycznie nie występuje u Malamutów.

Prawdą jest ze przypadkowa mutacja może wystąpić i dlatego również czystej krwi Malamuty rodzą się z niebieskimi oczyma. Może się także pojawić się kręcona sierść lub grzbiet jak u Ridgeback’a. Jednak szanse na wystąpienie mutacji odpowiedzialnej za wstąpienie którejkolwiek z tych cech są astronomicznie małe. Dużo bardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem prawdy o niebieskich oczach u Malamutów jest przypuszczenie, że wystąpił jakiś medyczny problem lub że pies ma pośród przodków Syberiana i nie jest czystej krwi Malamutem. Dlatego właśnie taka cecha jest dyskwalifikująca według standardu.

Z tego powodu zdarzają się przypadki, kiedy Malamuty mogą i mają wyjątkowe, niebiesko wyglądające oczy. W szczególności tęczówki niektórych młodych szczeniaków mają wygląd zaskakująco niebieski. Nie są to prawdziwie niebieskie oczy jak u Syberianów Husky, lecz są zazwyczaj wynikiem rozcieńczenia podstawowego pigmentu przez geny z locus B lub D. Niebieskookie Malamuty często rozpoczynają życie z szarymi lub szaroniebieskimi oczyma, czasami nawet wystarczająco jasnymi żeby być alarmująco podobnymi do tych widzianych u Syberianów. U takich Malamutów niebieski odcień zanika jednak w trakcie dojrzewania i jako dorosłe psy posiadają orzechowe, bursztynowe lub żółtawe oczy.

Cecha jaką jest niebieski kolor oczu u psów może być wynikiem czterech różnych układów genetycznych.

Niebieskie tęczówki widziane u Syberianów są powodowane przez gen, który działa tylko na oczy i nie jest powiązany z kolorem okrywy włosowej. Pomimo że nie ma jednoznacznych i kompletnych badań na ten temat, wydaje się że niebieskie oczy u Syberianów występują jako dominująca cecha z ekstremalnie zmienną ekspresyjnością.

W przypadku ludzi, przez długi czas było nam wmawiane, że niebieskie oczy są prostą, recesywną cechą. Genetyka okazała się jednak o wiele bardziej skomplikowana. Podstawowe założenia nauczane podczas lekcji biologii powodują poważne zamieszanie w kwestii występowania niebieskich oczu u Syberianów Husky. Niebieskie oczy występujące w tej rasie są powodowane przez dominujący gen. W rezultacie swojej dominującej natury, wystarczy że jeden rodzic będzie miał gen odpowiadający za niebieskie oczy, aby spłodzić niebieskookie szczeniaki. W przeciwieństwie do niebieskich oczu u ludzi, gen niebieskich oczu u Syberianów jest bardzo zróżnicowany pod względem ekspresji u poszczególnych psów. Ten sam gen powodujący mocno niebieskie oczy u jednego psa, u drugiego spowoduje tylko niewielkie rozjaśnienie u innego. Jest również prawdopodobne że u psa posiadającego gen niebieskich oczu nie pojawi się ta cecha w ogóle. Ta cecha jest bardzo przypadkowa w sposobie swojego ujawniania się.

Patrząc wstecz, na wzmianki sprzed pojawienia się pisanego standardu, istnieje mocny dowód na to że konkretna cecha (niebieskie oczy) nie występowały w miejscowej populacji bazowej, z której wywodzą się współczesne Malamuty. Są równie dobre dowody na to, że gen występował w oryginalnej grupie psów, która stanowiła podstawę utworzenia rasy Syberian Husky. Istnieją zatem odpowiednie historyczne podstawy, pozwalające twierdzić że niebieskie oczy nie występują u Malamutów. Na podstawie tej cechy, która jak widać ma różne podłoże genetyczne u obydwu ras, można oprzeć współczesne podstawy definiowania i różnicowania ras AM i SH.

Pozostałe trzy przyczyny występowania niebieskich oczu u psów są powiązane z kolorem szaty, a konkretnie z brakiem pigmentu o rożnym podłożu genetycznym.

Umaszczenie marmurkowe (Merle) – odpowiada za nie gen z locus M powodującym losowe i nierównomierne rozcieńczenie podstawowego pigmentu na całym ciele psa. Gen ten ma taki sam wpływ na tęczówkę oka, zmieniając część lub całe oko na niebieskie. Ponadto jest to gen dominujący, będący najczęstszą przyczyną występowania niebieskich oczu u psów. Gen ten jednak nie występuje u żadnej rasy psów zaprzęgowych.

Ekstermalnie łaciate psy (Extreme Spotting) – to umaszczenie jest najczęściej spotykane u ras wyselekcjonowanych w kierunku braku pigmentu (właściwie kolor sierści tego psa to jedna wielka, biała plama) albo dla dużej ilości białych znaczeń na głowie. Brak pigmentu który powoduje białe plamy na okrywie włosowej może obejmować tęczówki oka. Brak pigmentu = niebieskie oczy. Może to zarówno obejmować obydwoje oczu, albo tylko jedno w przypadku kiedy białe znakowanie występuje tylko po jednej stronie głowy. U malamutów nigdy nie występuje umaszczenie ekstremalnie łaciate, dlatego nie obserwujemy tego efektu. U syberianów występuje czasami skrajna łaciatość ale na podstawie eksterieru a nie ma możliwości aby jednoznacznie określić czy niebieskie oko jest spowodowane przez dominujący gen niebieskiego oka czy przez brak pigmentu ze względu na białe plamy (skrajna łaciatość).

Albinosy – nie ma potwierdzonych przypadków prawdziwych psich albinosów. Istnieje jednak kilka przypadków psów, których futro wykazuje bardzo podobne efekty – przede wszystkim białe Dobermany. Mają one blado beżowe futra, różową skórę, różowe nosy i powieki, oraz niebieskie oczy. Zostało dowiedzione że nie są to prawdziwe, genetyczne albinosy (kolor nie jest spowodowany przez allel na locusie „C”), jednak do tej pory nie zostało jednoznacznie określone podłoże genetyczne tej cechy dla tej rasy psów. Co jest wiadome to to, że jest to prosty recesywny gen powodujący rozcieńczanie pigmentu na całe ciało psa.

Jest również kilka przypadkowych doniesień o możliwych recesywnych niebieskich oczach występujących u niektórych ras. Nie znam żadnego przypadku, gdy zostało to udowodnione w przekonujący sposób.

Ten artykuł by ostatnio aktualizowany 9 września 2010

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Preview:

Spam Protection by WP-SpamFree

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress
Copy Protected by Tech Tips's CopyProtect Wordpress Blogs.